Tìm hiểu lễ hội Tháp Bà ở Nha Trang

Hằng năm, cứ vào dịp từ 20 đến 23-3 âm lịch, ở thành phố biển du lịch Nha Trang Khánh Hòa lại diễn ra lễ hội Tháp Bà –  một trong những lễ hội dân gian lớn nhất ở Khánh Hòa và khu vực miền Trung.

Đây là dịp diễn ra rất nhiều hoạt động văn hóa dân gian Việt – Chăm theo nghi lễ truyền thống, tại khu di tích lịch sử văn hóa quốc gia Tháp Bà Ponagar (còn gọi là Tháp Thiên Y Thánh Mẫu, được xây dựng từ thế kỷ thứ VIII-XIII) nằm trên đồi Cù Lao, bên cửa sông Cái, Nha Trang.

Đây là lễ hội lớn nhất trong khu vực để tưởng niệm nữ thần Mẹ Xứ sở (phiên âm tiếng Chăm là Po Ino Nogar). Theo truyền thuyết, Bà Mẹ Xứ sở là người có công tạo lập xứ sở, duy trì nòi giống, tìm ra cây lúa, dạy dân trồng trọt.

Tương truyền, nữ thần thiên y Ana Pônưgar là người có công tạo lập xứ sở, duy trì nòi giống, bày dạy dân làng trồng bồng, dệt vải, gieo cấy lúa nước, chăn nuôi heo, gà… Nhiều thế kỷ trôi qua, nữ thần được tôn vinh là “Bà mẹ xứ sở”.

Trong sử sách cũng như tiềm thức của người Chăm, vai trò của nữ thần Pônưgar đặc biệt quan trọng và đó là biểu tượng người phụ nữ duy nhất được tôn thờ độc lập. Mọi người tin Pônưgar là vị thần đầy quyền năng, sáng tạo…Mẹ xứ sở không chỉ nâng đỡ người Chăm từ những bước đi đầu tiên thời lập quốc, mà luôn luôn dẫn dắt đời sống tinh thần của từng gia đình cũng như cả cộng đồng. Tôn thờ mẫu hệ, mỗi làng Chăm đều có nơi thờ cúng mẹ xứ sở, nhưng tháp Bà Ponagar ở Nha Trang là công trình kiến trúc tôn giáo lớn nhất do người Chăm xây dựng từ thế kỷ thứ IX đến XIII chỉ để thờ cúng nữ thần Pônưgar.

Các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa nhận định, khoảng từ giữa thế kỷ XVII đến nay, nghi lễ thờ cúng mẹ xứ sở được người Chăm và người Kinh tổ chức chu đáo tại tháp Bà Ponagar. Năm 1653, những lưu dân Việt từ phía bắc theo chúa Nguyễn vào phương Nam mở cõi, dừng chân bên cửa sông Cái (Nha Trang), tạo lập nên làng mạc, xóm thôn… Và, chính họ đã mang theo phong tục thờ cúng Mẫu của người Kinh ở đồng bằng Bắc Bộ vào đây.

Trải bao thăng trầm lịch sử, người dân sinh sống dọc đôi bờ sông Cái (tỉnh Khánh Hòa) vẫn lưu truyền huyền tích thánh mẫu Thiên y Ana. Hàng năm, lễ hội tháp Bà được tổ chức trọng thể từ ngày 20-23 tháng ba âm lịch, người Chăm, người Kinh ở khắp nơi, mang theo lễ vật, hành hương về tháp Bà Ponaga Nha Trang, thành tâm bày tỏ lòng biết ơn đối với một người phụ nữ đã có công chỉ dạy dân lành biết cách làm ăn, sinh sống bằng nghề nông.

Lễ hội Tháp Bà Nha Trang

Lễ hội Tháp Bà Nha Trang

Nghi lễ có 2 phần chính:

– Lễ Thay y (ngày 20/3): tháo bỏ xiêm y, mũ miện cũ, tắm rửa tượng nữ thần bằng nước lá thơm và thay xiêm y, mũ miện mới.
– Lễ Cầu cúng (ngày 23/3) được tiến hành rất tôn nghiêm ca ngợi công đức Bà Mẹ Xứ sở và cầu mong cho dân sống yên bình, ấm no và hạnh phúc.

Sau phần lễ là phần hội chủ yếu là múa bóng (điệu múa có động tác uốn người, ưỡn hông như các vũ nữ Chămpa có ở phù điêu tại khu di tích Tháp Bà), múa dâng bông và hát bộ diễn các tích tuồng cổ trước ngôi đền chính. Trước đây còn kèm theo các cuộc đua thuyền thúng dưới chân tháp.

Lễ hội Tháp Bà không chỉ thu hút đông đảo bà con người Việt, người Chăm ở Nha Trang, Khánh Hoà mà nhiều người ở khắp nơi trong nước cũng nô nức kéo về dự hội.

Địa điểm: Tại khu di tích Tháp Ponagar, thành phố du lịch Nha Trang.

Thời gian: Từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch hàng năm.